Thành Đồng Hới di tích lịch sử – kiến trúc nghệ thuật là một trong những di tích lịch sử – kiến trúc quân sự tiêu biểu của vùng đất Quảng Bình. Thành nằm ở khu vực trung tâm Đồng Hới, gần sông Nhật Lệ và cửa biển Nhật Lệ, từng giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trên tuyến đường Bắc – Nam.
1. Lịch sử hình thành
Khu vực Thành Đồng Hới vốn có lịch sử quân sự từ rất sớm. Năm 1631, chúa Nguyễn Phúc Nguyên cho xây lũy Trấn Ninh, thường gắn với tên tuổi danh tướng Đào Duy Từ. Đến năm 1774, quân Trịnh xây đồn Động Hải tại khu vực này. Đến thời vua Gia Long, năm 1812, Thành Đồng Hới được khởi công xây dựng bằng đất trên nền khu vực phòng thủ cũ. Sang thời vua Minh Mạng, năm 1824, thành được thiết kế và xây dựng lại bằng gạch, trở thành một công trình phòng thủ kiên cố. Năm 1842, vua Thiệu Trị cho tu sửa thành và đổi tên thành Định Bắc Trường Thành. Cái tên này thể hiện vai trò của thành như một công trình bảo vệ vùng đất phía Bắc của kinh đô và kiểm soát tuyến giao thông chiến lược.
2. Kiến trúc độc đáo
Thành được xây theo kiểu thành lũy quân sự phương Tây, có hình múi khế/răng khế, gồm các đoạn thành nhô ra tạo thành những vị trí thuận lợi cho việc quan sát và phòng thủ. Theo tư liệu lịch sử, thành xưa có: chu vi khoảng 1.860m, chiều cao khoảng 4m, Mặt thành rộng khoảng 1,35m; có 3 cửa lớn: cửa Bắc, cửa Nam và cửa Đông; bên ngoài có hệ thống hào nước bảo vệ; các vị trí nhô ra của thành từng có vọng lâu, phục vụ quan sát và chỉ huy quân sự. Một điểm đáng chú ý là thành được xây bằng loại gạch vồ nung chắc, sử dụng vữa truyền thống gồm mật mía trộn với cát. Kỹ thuật xây dựng này giúp công trình tồn tại qua hàng trăm năm và trở thành một dấu tích quý giá của kiến trúc quân sự thời Nguyễn.
3. Thành Đồng Hới – chứng nhân của nhiều cuộc chiến
Vị trí của thành khiến nơi đây trở thành một địa điểm quân sự quan trọng qua nhiều thời kỳ. Đặc biệt, trong thời kỳ Trịnh – Nguyễn phân tranh, vùng Đồng Hới là một khu vực phòng thủ quan trọng của Đàng Trong. Năm 1885, quân Pháp tấn công Thành Đồng Hới. Trong phong trào Cần Vương, nghĩa quân do Nguyễn Phạm Tuân chỉ huy đã nhiều lần đột nhập vào thành để tấn công quân Pháp trong các năm 1886. Đến cuộc kháng chiến chống Pháp, Thành Đồng Hới tiếp tục là một địa điểm quân sự quan trọng. Sau đó, trong chiến tranh phá hoại, thành chịu nhiều tổn thất nặng nề.
4. Những dấu tích còn lại ngày nay
Do chiến tranh và quá trình đô thị hóa, Thành Đồng Hới không còn nguyên vẹn như xưa. Hiện di tích còn khoảng 1.087m tường thành, gồm nhiều đoạn thành zích-zắc hình răng khế; đoạn phía Nam còn tương đối nguyên vẹn. Một số cổng và cầu thành đã bị phá hủy, nhưng những phần còn lại vẫn giúp du khách hình dung được quy mô của một thành lũy quân sự lớn thời Nguyễn. Đặc biệt, cửa Đông hướng về sông Nhật Lệ tạo nên một không gian rất đẹp, nơi kiến trúc cổ của thành hòa cùng cảnh quan sông nước Đồng Hới.
5. Ý nghĩa đối với du lịch Quảng Bình
Ngày nay, Thành Đồng Hới không chỉ là một di tích quân sự mà còn là “pho sử sống” của vùng đất Đồng Hới – Quảng Bình. Đến đây, du khách có thể tìm hiểu về lịch sử thời Nguyễn, cuộc phân tranh Trịnh – Nguyễn, phong trào Cần Vương và những năm tháng chiến tranh bảo vệ quê hương. Đặc biệt, Thành Đồng Hới nằm gần nhiều điểm tham quan trung tâm thành phố, vì vậy rất phù hợp đưa vào chương trình city tour Đồng Hới, kết hợp tham quan sông Nhật Lệ, Quảng trường Hồ Chí Minh, biển Nhật Lệ và các điểm văn hóa – lịch sử khác.
What’app/Zalo: (+84)776 500 081/ 945 384 229
